Korzyści, jakie dają drzewa – oczami Warszawiaków 50+

Postępująca urbanizacja sprawia, że coraz więcej ludzi narażonych jest na negatywne skutki zmian klimatu w miastach. Obecnie ponad 57% światowej populacji mieszka w miastach, a prognozy wskazują, że do 2050 roku liczba ta wzrośnie do około 6,5 miliarda osób. Wraz z zagęszczeniem zabudowy i rozwojem infrastruktury miejskiej zmieniają się lokalne warunki klimatyczne, co szczególnie silnie odczuwalne jest podczas fal upałów.

Jednym z kluczowych zjawisk klimatycznych występujących w miastach jest miejska wyspa ciepła (UHI – Urban Heat Island). Polega ona na tym, że temperatura powietrza w obszarach miejskich jest wyższa niż na terenach podmiejskich i wiejskich. Zjawisko to wynika m.in. z dużego udziału powierzchni sztucznych (beton, asfalt), które pochłaniają i magazynują ciepło, ograniczonej obecności roślinności, słabszego przewietrzania oraz emisji ciepła antropogenicznego pochodzącego z transportu, systemów grzewczych i klimatyzacyjnych.

W efekcie miasta nagrzewają się szybciej i wolniej oddają ciepło, co prowadzi do wzrostu temperatur  i zwiększa obciążenie organizmu mieszkańców. Szczególnie wrażliwe na skutki miejskiej wyspy ciepła są osoby starsze, dla których wysokie temperatury mogą stanowić realne zagrożenie zdrowotne.

W tym kontekście coraz większą rolę przypisuje się zieleni miejskiej, a zwłaszcza drzewom, które poprzez cień, parowanie wody i poprawę cyrkulacji powietrza mogą skutecznie obniżać temperaturę w mieście. Warszawa, często określana jako jedna z bardziej zielonych stolic Europy, stanowi interesujący przykład miasta, w którym zieleń może odgrywać istotną rolę w adaptacji do zmian klimatu.

Badanie miało na celu odpowiedź na pytanie:
Czy i w jaki sposób warszawska zieleń pomaga mieszkańcom w wieku 50+ radzić sobie z ekstremalnymi temperaturami?

Projekt realizowany jest we współpracy naukowców z Polski i Chin i obejmuje porównanie dwóch stolic: Warszawy i Pekinu  pod kątem roli zieleni miejskiej w łagodzeniu skutków miejskiej wyspy ciepła.

Polski zespół badawczy

Kierownik projektu:

• prof. UAM dr hab. Piotr Matczak

Eksperci:

• dr inż. Patrycja Przewoźna – ekspert GIS i systemów wspomagania podejmowania decyzji
• dr hab. Piotr Jabkowski, prof. UAM – badania społeczne
• prof. Magdalena Kuchcik – ekspertka ds. klimatu
• dr inż. Marcin Witkowski – przetwarzanie danych
• dr Maria Jędrzejczak – prawo ochrony danych osobowych.     

Doktoranci:

• mgr Zuzanna Kurowska
  
• mgr Abdurrahman Zaki

Projekt ma na celu zbadanie efektu obecności miejskich obszarów zieleni na przestrzenno-czasowy zasięg miejskiej wyspy ciepła (MWC) w dwóch miastach: Warszawie i Pekinie.

Badanie obejmuje zarówno analizę samego zjawiska MWC jak i ocenę tego, jak mieszkańcy postrzegają ten problem. Badanie percepcji mieszkańców obejmuje dwa etapy:

1) jednorazową analizę tego, jakie znaczenie ma dla nich obecność zieleni jako źródła cienia;

2) ocenę  komfortu cieplnego w monitorowanego w dłuższym czasie w okresie letnim.

Główne wyzwania projektu:

• dotarcie do grupy seniorów,
• precyzyjne mapowanie lokalizacji wskazywanych przez respondentów,
• zapewnienie dostępności narzędzia cyfrowego osobom o zróżnicowanych kompetencjach technologicznych.

W  pierwszej części projektu wykorzystano geoankietę LopiAsk jako narzędzie do interaktywnego zbierania danych przestrzennych. Respondenci zaznaczali na mapie drzewa oraz tereny zielone w swojej okolicy wskazując konkretne korzyści, jakie z nich czerpią (np. cień, obniżenie temperatury, możliwość odpoczynku).

W celu zwiększenia dostępności badania seniorów wspierali ankieterzy, którzy pomagali w obsłudze geoankiety.

Uzupełnieniem danych deklaratywnych były obiektywne pomiary temperatury, realizowane  w drugiej części badania z wykorzystaniem narzędzia GeoSenEsm (Geolocation and Sensor Data supporting Experience Sampling Method). Rozwiązanie to umożliwiło łączenie danych lokalizacyjnych i sensorycznych z odpowiedziami respondentów, co pozwoliło zestawić subiektywne odczucia komfortu termicznego z rzeczywistymi warunkami środowiskowymi w przestrzeni miejskiej.

Badanie zostało zakończone, a zebrane dane są obecnie w trakcie analizy.
Po opublikowaniu wyników case study zostanie zaktualizowane.